چک چیست؟

چک چیست؟ و تاریخچه چک

چک یک ابزار کتبی ، مورخ و امضایی است که یک بانک را برای پرداخت مبلغ مشخصی به وام دهنده هدایت می کند . شخص یا مؤسسه ای که چک را می نویسد به عنوان پرداخت کننده شناخته می شود ، در حالی که شخصی که چک برای آن نوشته شده است گیرنده است .چک چیست؟خدمات مالی و حسابداری

چک ممکن است وثیقه یا سپرده گذاری شود . هنگامی که گیرنده برای مذاکره ، چک را به یک بانک یا موسسه مالی دیگر ارائه می دهد ، وجوه حاصل از حساب بانکی پرداخت کننده دریافت می شود . این روش دیگری برای دستور دادن به بانک برای انتقال وجه از حساب پرداخت کننده به حساب گیرنده است . چک ها به طور کلی علیه یک حساب چک نوشته می شوند ، اما می توان از آنها برای مذاکره وام از پس انداز یا نوع دیگری از حساب نیز استفاده کرد . چک سندی است که به یک بانک دستور می دهد مبلغ مشخصی از حساب شخص را به شخصی که نام آن چک صادر شده است ، پرداخت کند .شرکت حسابداری

تعریف چک طبق قرارداد بانک ملی در سال 1968 ” دستور بی قید و شرط کتبی است که توسط یک بانکدار تهیه شده است ، امضا شده توسط شخص صاحب چک ، و به بانکدار دستور می دهد مبلغ معینی را به حساب شخص گیرنده پرداخت کند .فرسان

چک چیست؟

معنای چک در ایران : “چک” به معنی ورقه ای با ارزش مالی است که معمولاً برای خرید در حال و پرداخت در آینده استفاده میشود . صاحب چک پس از نوشتن مبلغ ارزش آن و تاریخ مورد نظر برای وصول ، چک را امضا می‌کند . در تاریخ ذکر شده – تاریخ سررسید – فردی که چک را دریافت کرده‌ است به بانک مراجعه میکند و مقدار وجه مشخص شده را از حساب جاری فرد صادرکننده دریافت می‌کند . طبق قانون چک در ایران ، شخص باید در زمان نوشتن چک به اندازه مبلغ مندرج در آن در حساب خود وجه نقد ، اعتبار یا پشتوانه قابل تبدیل به وجه نقد داشته باشد .و دقیقا تفاوت چک با کارت‌های اعتباری هم در همین است .

اگرچه اشکال چک از زمان های بسیار قدیم و حداقل از قرن 9 میلادی مورد استفاده قرار می گرفت ، اما در طول قرن 20 بود که چک ها به روشی غیر رایج بسیار محبوب برای انجام پرداخت تبدیل شدند و استفاده از چک به اوج خود رسید . در نیمه دوم قرن بیستم ، با اتوماسیون پردازش چک ، سالانه میلیاردها چک صادر می شد . این حجم در اوایل دهه 1990 به اوج خود نزدیک شد .  از آن زمان ، استفاده از چک کاهش یافته است ، که تا حدی توسط سیستم های پرداخت الکترونیکی جایگزین شده است . در تعداد فزاینده ای از کشورها ، چک ها به یک سیستم پرداخت حاشیه ای تبدیل شده اند یا کاملاً از مرحله خارج شده اند .

چک ها نوعی اسکناس هستند که به عنوان راهی برای انجام پرداخت بدون نیاز به حمل مقادیر زیادی پول تهیه شده اند . پول کاغذی از سفته تحول یافته است ، شکل دیگری از ابزار قابل مذاکره شبیه به چک هایی که در اصل آنها دستور کتبی برای پرداخت مبلغ داده شده به هرکسی بود که آن را در اختیار خود داشته باشد دارند.

شواهد اولیه در مورد استفاده از چک وجود دارد ، در هندوستان در زمان امپراتوری موریا  ( از 321 تا 185 قبل از میلاد) ، یک ابزار تجاری به نام adesha در حال استفاده بود ، این یک دستور برای یک بانکدار بود که از وی خواسته بود پول یادداشت شده را به شخص ثالث بپردازد .

اعتقاد بر این است که رومیان باستان در قرن اول قبل از میلاد از روش اولیه چک استفاده کرده اند که به عنوان تشریفات ادبی شناخته می شود.

با شروع در قرن سوم بعد از میلاد ، بانک ها در قلمرو فارسی شروع به صدور نامه های اعتباری کردند . این نامه ها “چک” به معنی “سند” یا “قرارداد” خوانده می شدند . حمل و نقل یک کاغذ ایمن تر از حمل و نقل پول بود . در قرن سیزدهم در ونیز ، لایحه مبادله به عنوان وسیله قانونی ساخته شد تا تجارت بین المللی بدون نیاز به حمل مقادیر زیادی طلا و نقره امکان پذیر باشد . استفاده از آنها متعاقباً به سایر کشورهای اروپایی نیز سرایت کرد .خدمات حقوقی

چک چیست؟

در جمهوری هلند ، برای محافظت از انباشت زیاد پول نقد ، مردم شروع به واریز پول خود به “صندوق دار” کردند . این صندوق داران پول را برای هزینه پرداخت می کردند . رقابت ، صندوق داران را برای ارائه خدمات اضافی از جمله پرداخت پول به هر شخصی که حکم کتبی از طرف سپرده گذار برای انجام این کار دارد ، سوق داد . آنها یادداشت را به عنوان اثبات پرداخت نگه داشتند . این مفهوم به انگلیس و جاهای دیگر گسترش یافت .

عصر مدرن چک

تا قرن هفدهم ، قبوض مبادله ای برای پرداخت های داخلی در انگلیس مورد استفاده قرار می گرفت . چک ها ، نوعی اسکناس ، سپس شروع به تکامل کردند . در ابتدا به آنها یادداشت های کشیده شده گفته می شد ، زیرا آنها به مشتری این امکان را می دادند که وجهی را که در حساب خود با یک بانک در اختیار داشت تسویه کند و نیاز به پرداخت فوری داشت . اینها به صورت دست نوشته بودند ، و یکی از اولین کسانی که هنوز از وجود آن شناخته می شود ، بر روی آقایان موریس و کلیتون ، اسکنرها و بانکداران مستقر در شهر لندن و تاریخ 16 فوریه 1659 کشیده شد .

در آمریکا ، بانک نیویورک پس از تأسیس توسط الکساندر همیلتون در سال 1784 ، شروع به صدور چک کرد . قدیمی ترین نمونه زنده مانده از یک برگه چک کامل آمریکایی از دهه 1790 توسط یک خانواده در نیوجرسی کشف شد . این اسناد به نوعی شبیه به چک های امروزی است که برخی از داده ها از قبل روی برگه های کاغذ در کنار فضاهای خالی از پیش چاپ شده برای جایی که می توان اطلاعات دیگری را در صورت لزوم دست نوشته کرد . چک چیست؟

در برخی از کشورها ، مانند ایالات متحده ، چک ها ممکن است حاوی یک خط یادداشت باشند که در آن می توان هدف از چک را به عنوان راحتی بدون تأثیر در قسمت های رسمی چک ذکر کرد . در انگلستان یک خط یادداشت در دسترس نیست و ممکن است چنین یادداشت هایی در طرف مقابل چک وجود داشته باشد .

چک یک صورتحساب یا سند است که مبلغ مشخصی را تضمین می کند. این چاپ برای بانک ترسیم چاپ شده است که می تواند به یک صاحب حساب – پرداخت کننده – استفاده کند. پرداخت کننده چک را می نویسد و آن را به فرد گیرنده تحویل می دهد ، که پس از آن برای مذاکره برای پول نقد یا واریز وجه به حساب خود ، به بانک یا موسسه مالی دیگر خود می برد .

استفاده از چک به دو یا چند طرف اجازه می دهد بدون نیاز به مبادله ارز حقیقی ، مبادله پولی انجام دهند . در عوض ، مبلغی که چک برای آن نوشته شده است جایگزین ارزهای فیزیکی با همان مبلغ می شود .

چک را می توان برای پرداخت صورتحساب ، به عنوان هدیه یا انتقال مبالغ بین دو نفر یا نهاد استفاده کرد . آنها معمولاً به عنوان روشی مطمئن تر برای انتقال پول نسبت به پول نقد ، به ویژه هنگامی که مبالغ زیادی درگیر هستند ، دیده می شوند . اگر یک چک از دست رفته یا به سرقت رفته باشد ، شخص ثالث قادر به پرداخت وجه آن نیست ، زیرا فرد پرداخت کننده تنها کسی است که می تواند چک را مذاکره کند . جایگزین های مدرن برای چک شامل کارت های بدهی و اعتباری ، انتقال سیم و بانکداری اینترنتی است .

تاریخچه چک ها

بررسی ها از زمان های بسیار قدیم به یک شکل یا شکل دیگر وجود داشته است . بسیاری از مردم بر این باورند که نوعی چک در بین رومیان باستان استفاده می شده است . در حالی که هر فرهنگی که نوعی چک را اتخاذ کرده بود ، سیستم خاص خود را داشت ، همه آنها ایده اصلی جایگزینی چک را برای ارزهای فیزیکی به اشتراک گذاشتند .

در سال 1717 ، بانک مرکزی انگلیس اولین سازمانی بود که چک های از پیش چاپ شده را صادر کرد . قدیمی ترین تاریخ چک در دهه 1790 میلادی است .

چک های مدرن ، همانطور که امروزه آنها را می شناسیم ، در قرن بیستم رایج شد . استفاده از چک در دهه 1950 افزایش یافت زیرا روند چک به صورت خودکار انجام می شود و ماشین ها قادر به مرتب سازی و پاک کردن چک ها بودند . کارتهای بازرسی ، که برای اولین بار در دهه 1960 ایجاد شد ، پیشینیان کارتهای بدهی امروز بودند . کارتهای اعتباری و بدهی – و اشکال دیگر پرداخت الکترونیکی – از آن زمان تا کنون چک ها را تحت الشعاع قرار داده اند که به عنوان اصلی ترین وسیله پرداخت بیشتر کالاها و خدمات است . در حال حاضر بررسی ها تا حدودی غیر معمول است اما هنوز در بین جمعیت عمومی مورد استفاده قرار می گیرد .چک چیست؟

تاریخچه چک در ایران

چک از دست آوردهای بانک داری است و قدیمی‌ترین شواهدی که از چک و بانکداری در دست است، به دوره هخامنشیان می‌رسد. به گفته دکتر «شیرین بیانی»، تاریخ ‌نگار، بانک داری در دوره پیش از اسلام، به خصوص دوره ساسانی اهمیت زیادی داشته است. مراکزی همچون بانک‌های امروزی وجود داشته‌اند و در آن ها کارهای بانکی از قبیل قرضه، برات، چک و … صورت می‌گرفته است. قدیمی‌ترین شکل بانک داری را در بین‌النهرین در دوره هخامنشیان سراغ داریم که عمده ترین مرکز سکونت یهودیان بود و در آن جا یهودیان عهده‌دار امور بانک داری بودند. مدارکی هم از این ناحیه به دست آمده که کاملا حکم چک دارد. چک چیست؟

برخی از نویسندگان با توجه به استعمال لفظ چک توسط شعرا و نویسندگان ایرانی معتقدند که واژه چک فارسی بوده و از ایران به هندوستان و از آنجا به زبان اروپایی وارد شده است این نویسندگان حتی صرافان ایرانی را نخستین صادرکنندگان چک در دنیا دانسته‌اند «فردوسی» در یکی از اشعار خود می‌سراید:
“به قیصر سپارم همه یک به یک از این پس نوشته فرستیم وچک”

کلمه «بانک» هم در آن زمان مصطلح بود و لغت «چک» نیز از همان زمان متداول شده که تا امروز باقی مانده است. در نوشته‌های دوره ساسانی به زبان پهلوی لغت چک را داریم و همین واژه از ایران به زبان‌های دیگر جهان راه یافته است.

قانون تجارت ایران در سال ۱۳۱۱ به تصویب رسید. برای اولین بار نیز از “چک” در همین قانون سخن به میان آمد. در اولین قانون تجارت کشورمان از چک به عنوان یک فرد یا مصداقی از اسناد تجاری به معنای خاص – برات و سفته – یاد شده بود. اما به علت رواج روزافزون چک به عنوان “سند پرداخت نقدی” و از آنجا که قانون تجارت تکافوی مقتضیات چک در آن زمان را نمی داده است، در سال ۱۳۱۲ ماده ۲۳۸ به قانون تجارت اضافه شد که براساس آن صدور چک بلامحل، مشمول جرم کلاهبرداری قرار گرفت. سپس در سال ۱۳۳۱، قانون گذار با توجه به توسعه روزافزون گردش چک در بین مردم، قانون صدور چک مشتمل بر ۱۲ ماده و ۵ تبصره را به تصویب رساند. در همین سال برای اولین بار در قانون تجارت، صدور چک بلامحل مستقلاً عنوان مجرمانه پیدا کرد و از جرایم عمومی به شمار آمد.چک چیست؟

چک واژه ایست فارسی به معنای قباله، منشور وعهدنامه که معرب آن صک جمع صکوک است.

در موارد زیر صادر کننده چک قابل تعقیب کیفری نیست:

– در صورتی که ثابت شود چک سفید امضا داده شده باشد.

– هرگاه در متن چک، وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی شده باشد.

– چنانچه در متن چک قید شده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی است.

– هرگاه بدون قید در متن چک ثابت شود که وصول وجه آن منوط به تحقق شرطی بوده یا چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی است.

– در صورتی که ثابت گردد چک بدون تاریخ صادر شده و یا تاریخ واقعی صدور چک مقدم بر تاریخ مندرج در متن چک باشد.

علاوه بر موارد فوق چک ممکن است توسط شخصی صادر گردد و توسط فردی غیر از مالک چک دریافت شود مثلا دوست شخصی چک او را از بانک وصول و به شخص تحویل دهد .

 

در حالی که همه چک ها به طور یکسان به نظر نمی رسند ، اما آنها به طور کلی همان قسمت های کلیدی را به اشتراک می گذارند . نام و اطلاعات تماس شخصی که چک را می نویسد در سمت چپ بالا قرار دارد. نام بانکی که دارای حساب کشو است نیز در چک ظاهر می شود.

یک سری اعداد رمزگذاری شده در امتداد لبه پایین چک ، مستقیماً در زیر خط یادداشت و خط امضا کننده گیرنده یافت می شود. این اعداد نشانگر شماره مسیریابی بانک ، شماره حساب پرداخت کننده و شماره چک است. در برخی از کشورها ، مانند کانادا ، شماره مسیریابی با شماره موسسه جایگزین می شود – که نشان دهنده شناسه بانک است – و شماره ترانزیت یا شعبه که در آن حساب نگهداری می شود .چک چیست؟

چک را می توان برای چندین هدف مختلف استفاده کرد .

چک معتبر : چک تأیید شده است ، که تأیید می کند که حساب شما دارای بودجه کافی برای پرداخت مبلغ چک است. به عبارت دیگر ، چک تضمینی برای گزاف گویی نیست. برای تأیید چک ، باید در بانکی که در آن ترسیم شده است ارائه شود ، در این زمان بانک صحت خود را با پرداخت کننده مشخص می کند.

چک صندوق دار : چک صندوقدار توسط مؤسسه بانکی تضمین شده و توسط صندوق دار امضا شده است و این بدان معنی است که بانک مسئول وجوه است . این نوع چک اغلب در معاملات بزرگ مانند خرید ماشین یا خانه مورد نیاز است .

چک حقوق و دستمزد : چک حقوق و دستمزد است که یک کارفرما برای جبران کارمند خود برای کار خود صادر می کند. در سالهای اخیر چک های فیزیکی راهی برای هدایت سیستم های سپرده گذاری و سایر اشکال انتقال الکترونیکی داده است .

چک های برگشتی : وقتی شخصی مبلغی را بیشتر از آنچه در حساب کاربری خود نگهداری می شود ، می نویسد ، چک را نمی توان مذاکره کرد . به این “چک برگشتی” گفته می شود. چک به دلیل عدم امکان پردازش ، از بین می رود .چک چیست؟

برخی از مهم ترین انواع چک 

چک عادی” :  چکی است که صاحب حساب آن را در وجه سایر افراد صادر می کند . این نوع از چک ها اعتبار پرداختی خاصی ندارند و تنها به اعتبار صاحب حساب می توان به آنها اطمینان کرد . بنابراین توصیه می شود تنها از افرادی که به حساب آنها مطمئن هستید یا شناخت کافی از آنها دارید ، چک عادی دریافت کنید . 

چک تایید شده” :  برخلاف چک های عادی این چک ها از اعتبار پرداختی بالاتری برخوردارند ، زیرا بانک وجود وجه چک را در حساب تایید می کتد . به این ترتیب که حساب صادر کننده را به میزان مبلغ مندرج در چک جدا و مسدود می کند و وجه تأیید شده را تنها به دارنده چک پرداخت می کند . 

چک تضمین شده یا بانکی” : چکی است که به تقاضای مشتری توسط بانک صادر می شود . این چک در وجه خود بانک صادر کننده و یا یکی از شعب همان بانک خواهد بود . مزیت این چک ، تضمین پرداخت وجه توسط بانک است .

چک رمز دار یا بین بانکی” :  چکی است که به تقاضای مشتری توسط بانک برای یکی از بانک های دیگر در سطح کشور صادر می شود و در واقع باعث انتقالات مالی از حساب بانکی مشتری به بانک دیگر می شود . این چک ها همراه با رمز صادر می شوند .چک چیست؟

چک مسافرتی” :  چکی است که در عرف تحت عنوان تراول چک شناخته شده است . در واقع چکی است که توسط بانک صادر می شود و مبلغ چک بر روی آن درج شده است . 

چک سفید امضا” :  چکی است که توسط صادرکننده امضا شده است اما نام دارنده ، تاریخ چک و سایر موارد در آن قید نشده است .

چک مدت دار” : چک مدت دار یا وعده دار چکی است که امروز برای مدتی بعد صادر شود و تاریخ صدور و سررسید آن متفاوت باشد .  مثلا تاریخ صدور چک 12 / 10 / 96 باشد اما تاریخ سر رسید چک 01/02/ 97 باشد . 

 

نکات مهم قانونی درباره چک که باید بدانیم

– چک چه به عهده بانک ‌های داخل کشور باشد یا شعب بانک ایرانی در خارج از کشور در حکم سند لازم ‌الاجرا است .

– دارنده چک میتواند در صورت برگشت چک و عدم پرداخت طبق قوانین و آئین‌نامه‌های مربوط به اجرای ثبت اسناد رسمی وجه چک یا باقی‌ مانده آن را وصول کند .

– دارنده چک می‌تواند محکومیت صادرکننده را نسبت به پرداخت کلیه خسارات و هزینه‌ها اعم از اینکه قبل از صدور حکم یا بعد از آن باشد از دادگاه تقاضا کند این دادخواست باید به دادگاه صادرکننده حکم تقدیم شود .

– کلیه خسارات و هزینه‌های وارده شامل خسارت تأخیر تادیه‌است بر اساس نرخ تورم که توسط بانک مرکزی اعلام می‌شود، قابل مطالبه‌است و این خسارت هزینه‌های دادرسی و حق‌الوکاله را هم در بر می‌گیرد .

– چک فقط در تاریخ مندرج یا پس از آن قابل وصول خواهد بود .

– صادرکننده چک باید در تاریخ مندرج در آن، معادل مبلغ مذکور در بانک محال علیه وجه نقد داشته و نباید تمام یا قسمتی از وجهی را که به اعتبار آن چک صادر کرده به صورتی از بانک خارج یا دستور عدم پرداخت دهد .

– چک نباید به صورتی تنظیم شود که به عللی مثل عدم مطابقت امضا یا قلم خوردگی در متن چک یا اختلاف در مندرجات آن و امثال آن بانک از پرداخت وجه خودداری کند .

– هرگاه وجه چک به علل بالا پرداخت نشود بانک مکلف است در برگ مخصوصی مشخصات چک هویت و نشانی کامل صادرکننده را در آن ذکر کند و علل عدم پرداخت را صراحتاً ذکر کند (فقدان موجودی) و آن را به دارنده چک تسلیم کند و بانک مکلف است نسخه دوم این برگ را به آخرین نشانی صاحب حساب ارسال کند.

-اگر که مبلغ موجود در نزد بانک کمتر از مبلغ چک باشد بانک به تقاضای دارنده مکلف است مبلغ موجود را تسلیم کند و در این صورت چک نسبت به مبلغ پرداخت نشده بی محل محسوب می‌شود و بانک گواهی تقدیم می‌کند . چک چیست؟